|
Wystawa „Broń w dawnej
Polsce” została zorganizowana przez Muzeum Początków Państwa Polskiego w
Gnieźnie z myślą o upowszechnieniu wiedzy na temat wyposażenia bojowego dawnych
wojów i rycerzy. Wystawiono cenne eksponaty broni datowanej od VII wieku aż po
początek wieku XVIII. Wszystkie zgromadzone okazy mają związek z Ziemiami
Polskimi, a więc zostały tu pozyskane w trakcie wykopalisk lub pochodzą z
różnych kolekcji muzealnych, z zamków, pałaców i z kolekcji prywatnych
przekazanych do placówek państwowych.
Na prezentowanej wystawie
poczesne miejsce zajmują niezwykle interesujące przykłady uzbrojenia z okresu
wczesnego średniowiecza. Cenny zbiór stanowią siekierki i topory żelazne. Najstarszy
okaz (znaleziony na Śląsku), wywodzący się zapewne jeszcze z VI/VII w. ma
związki typologiczne z siekierkami zwanymi „francisca” albo „francesca”.
Służyły one wojownikom w czasach Państwa Franków do precyzyjnego rzucania w
przeciwnika. Uwagę zwracają także różne typy toporów z XI-XII w. z Gniezna, Ostrowa
Lednickiego i Kruszwicy. Ważne miejsce na wystawie zajmuje replika miecza typu
wikińskiego z X/XI w. z Lutowa, woj. kujawsko-pomorskie. Jego inkrustowana we
wzory „wikińskie” oprawa jest znamienitym przykładem bogactwa ówczesnej sztuki.
Asortyment dawnych arsenałów uzupełniają groty włóczni, oszczepów i strzał.
Uwagą przykuwa kopia drzewca strzały z 1 poł. XI w. z Ostrowa Lednickiego.
Oręż z okresu późnego
średniowiecza to broń generalnie cięższa, masywna, której rozwój był uzależniony
od rozwoju uzbrojenia ochronnego (zbroja płytowa). Okres ten ilustrują ciężkie
topory i wielkie miecze dwuręczne, w tym miecz-koncerz do przekłuwania pancerzy.
Godna wspomnienia jest replika piszczela ogniowego pochodzącego ze schyłku XIV
w. z terenów Niemiec. Jest to pierwowzór ręcznej broni palnej używanej w
Europie, a także w Polsce w XIV-XV w.. Świat rycerstwa i jego wyposażenie dopełniają
sceny przedstawione na gnieźnieńskich kaflach płytowych oraz przepiękne
rękawice rycerskie (2 poł. XV w.. Austria-Niemcy, kopia XIX w.).
Okres nowożytny reprezentuje
duża różnorodność uzbrojenia wynikająca z ogólnego rozwoju technicznego,
wzrostu zamożności społeczeństw, a przede wszystkim w wyniku pojawienia się
manufaktur wytwarzających broń. Czasy te reprezentują cztery zbroje: kolcza z
XVI/XVII w. (Polska), zbroja płytowa (XVI w. Europa Zachodnia lub Środkowa), zbroja
piechoty (kirys pikinierski i hełm-morion łódkowy, XVII w., Niemcy) i husarska (XVII
w. – kopia XIX w., Polska) oraz liczna broń palna m.in. hakownica (2 poł. XVI
w., Śląsk), pistolet z zamkiem kołowym (XVII w., Europa Środkowa) i muszkiet z
zamkiem lontowym (Europa Środkowa, XVII w.). Okres nowożytny broni prochowej zamyka
armatka tzw. potunda (XVIII w.). Spośród innych rodzajów oręża wyróżnia się ciężka
kusza piechoty typu angielskiego pochodząca z początku XV-XVI w. (kopia), a
pośród broni białej – włoski rapier z XVI w., sztylet-lewak hiszpański z
XVI/XVII w. oraz szabla husarska z XVII w. (Polska-Węgry). Zbiór uzupełniają
halabardy straży miejskich i okazy
dworskie (XVI-XVII w., Polska). Wyjątkowo rzadkim eksponatem jest siodło
husarskie z 2 poł. XVII w. (Polska-Lwów). Obrazu rycerstwa polskiego dopełniają
portrety trumienne Mikołaja i Wojciecha Będzyńskich (XVII w.) oraz epitafium
Jerzego Powidzkiego herbu Dołęga (XVIII w.).
Wystawa powstała w oparciu
o zbiory własne Muzeum Początków Państwa Polskiego, a także o eksponaty
użyczone przez Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, Muzeum Zamkowe w Malborku,
Muzeum Miejskie we Wrocławiu, Muzeum Archeologiczne we Wrocławiu, Muzeum
Pierwszych Piastów na Lednicy i Instytut Archeologii i Etnologii PAN o. Poznań.
|