|
EKSPONAT TYGODNIA
KAFEL GOTYCKI z PRZEDSTAWIENIEM
SYRENA
GRAJĄCEGO NA BĘBENKU i SZAŁAMAI
Podczas prac wykopaliskowych w latach 90-tych
archeolodzy
z gnieźnieńskiego muzeum odkryli wiele pozostałości dawnych pieców. Były to
podstawowe urządzenia grzewcze, które w ówczesnej zimnej Polsce były niezbędne
w każdej średniowiecznej rezydencji. Niezwykle bogata była dekoracja pieców zawierającą
określony program ideologiczny, obrazująca światopogląd właściciela i odwołująca
się symboliki heraldycznej, przywołującej sceny i tematy z Pisma Świętego,
mitologii, sceny rodzajowe, a także postacie ze średniowiecznych bestiariuszy.
Takim
przykładem odwołującym się do średniowiecznej fantazji jest
ciemnozielony
szkliwiony kafel pochodzący z drugiej ćwierci XV wieku z
przedstawieniem syrena grającego na instrumentach. Syren to jedna z
fantastycznych kreatur z ogromnego świata wyobraźni wieków
średnich. Syrena
znajdziemy w rzeźbie architektonicznej, w dekoracjach portali katedr,
na
bordiurach ksiąg czy na obrzeżach inicjałów. To męska odmianą
syreny czyli
stwora hybrydy będącej w połowie człowiekiem a w połowie rybą lub
ptakiem.
Syrena jak i syren jako stwory alegoryczne miały pouczać, umoralniać.
Wiązano z nimi jednoznacznie określone znaczenia, zachowania i cechy,
tutaj są to
znaczenia negatywne. Syreny w średniowiecznej symbolice pokazywały jak
przez
radowanie się złymi, grzesznymi przyjemnościami stajemy się ofiarą
szatana.
Syren
z
gnieźnieńskiego kafla gra na bębenku i szałami. Szałamaja to dawny
instrument
dęty drewniany, piszczałka z bocznymi otworami i podwójnym
stroikiem. W Europie znana od wczesnego średniowiecza w różnych
odmianach i wielkościach. To prototyp współczesnego oboju i
klarnetu. W sztuce średniowiecznej zwierzęta jak i wszelkie
fantastyczne
monstra często występowały w połączeniu lub trzymając instrumenty
muzyczne.
Jednak muzykowanie, jako czynność pobudzającą zmysły, wywołującą
różne stany
emocjonalne postrzegano niejednokrotnie negatywnie. W średniowiecznym
myśleniu
symbolicznym muzykę zwierząt a stworów fantastycznych tym
bardziej wiązano z muzyką diabelską, z grzechem i wiecznym potępieniem
w piekle.
|
