Powstanie Wielkopolskie w zarysie

Działania zbrojne od 27 grudnia 1918 do 15 stycznia 1919 pozwoliły powstańcom  wyzwolić niemal całą Wielkopolskę. Na północy osiągnięto linię Noteci, na zachodzie – rozlewiska Obry. Natomiast na południu powstańcy dotarli do linii Osieczna – Rawicz – Zduny – Ostrzeszów. Mimo gorszego uzbrojenia przewyższali Niemców determinacją i wolą walki. Duże znaczenie miało moralne i materialne wsparcie ludności cywilnej. Jednakże nie był to stan trwały. Niemcy skierowały na te tereny nowe oddziały wojskowe, które miały za zadanie odzyskanie kontroli nad Wielkim Księstwem Poznańskim. Regularne oddziały armii niemieckiej zgrupowano m.in. w Legnicy, Rawiczu, Głogowie, Pile i Bydgoszczy. Wprowadzono do walki pociągi pancerne i lotnictwo. Od połowy stycznia 1919 objął dowództwo gen. Józef Dowbor – Muśnicki . Był gruntownie wykształconym oficerem sztabowym.  Ogłoszono pobór do wojska roczników 1897 – 1899, co zwiększyło  liczebność wojsk powstańczych. Jednakże tworzenie armii z prawdziwego zdarzenia było utrudnione z powodu słabego wyposażenia oraz niedoboru kadr oficerskich. Pod koniec stycznia 1919 armia powstańcza liczyła już 28 tysięcy. Wprowadzono przysięgę oraz rozporządzenia o sądach doraźnych i sądach na prowincji, w Gnieźnie i Ostrowie Wielkopolskim.  Oddziały powstańcze przeszły do obrony  zajętych wcześniej pozycji. Front wielkopolski został podzielony na cztery odcinki: północny, zachodni, południowo – zachodni i południowy.  Na froncie północnym grupą powstańczą dowodził ppłk Kazimierz Grudzielski. Niemcy uderzyli na Kcynię, Szubin i Rynarzewo. Szczególnie ciężkie walki toczyły się pod Rynarzewem. Wojska niemieckie były uzbrojone w broń maszynową i artylerię oraz miały wsparcie dwóch pociągów pancernych. Ofensywa niemiecka zakończyła się na froncie północnym niepowodzeniem i 3 lutego  powstańcy przywrócili dotychczasową linię frontu. Dowódcą frontu zachodniego był płk Michał Milewski. Tutaj ciężkie walki toczyły się o Babimost i Kargową. Dramatyczny przebieg miała bitwa pod Grójcem Wielkim /wieś na wschód od Babimostu/. Niemcy zdobyli Babimost i Kargową, natomiast w polskich rękach pozostał Wolsztyn. Działaniami wojennymi frontu południowego dowodził płk Jan Kuczewski. Walki toczyły się w rejonach Krotoszyna, Kępna i Rawicza. Działania zbrojne zostały przerwane na skutek zawarcia rozejmu. Front południowo-zachodni ciągnął się od Kanału Obry do miejscowości Poniec. Oddziałami polskimi dowodził ppor. Bernard Śliwiński. Szczególnie ciężkie walki toczyły się o Robczysko /wieś na wschód od Rydzyny/, Kąkolewo  /wieś na wschód od Leszna/ oraz Krzycko Wielkie /wieś na północny – wschód od Leszna/. Zwycięskie Powstanie Wielkopolskie postawiło twórców Traktatu Wersalskiego wobec faktów dokonanych. Wielkopolanie wyzwolili większą część swej ziemi. Znaczna grupa powstańców  uczestniczyła w III Powstaniu Śląskim. Z formacji wielkopolskich powstała silna armia, która wzięła udział w walkach w Małopolsce  Wschodniej i na Froncie Litewsko – Białoruskim. Kontynuatorem  powstańczych tradycji  jest Towarzystwo Pamięci Powstania Wielkopolskiego powołane w  1989 roku z siedzibą w Poznaniu. Towarzystwo popularyzuje wiedzę o Powstaniu, poprzez organizowanie odczytów i  prelekcji , prowadzi działalność badawczą i wydawniczą. Od 1995 Zarząd Główny Towarzystwa wydaje rocznik oświatowo – historyczny „Powstaniec Wielkopolski”. Raz w roku, osobom lub instytucjom, które w szczególny sposób zasłużyły się działaniami twórczymi, naukowymi lub popularyzatorskimi, przyznawana jest honorowa nagroda statuetka -„Dobosz Powstania Wielkopolskiego”.  Statuetka jest miniaturą części pomnika Dobosza stojącego w Śremie.