RZEŻBA ROMAŃSKA W POLSCE
Wystawa prezentuje kolekcję
kilkunastu najważniejszych przykładów romańskiej
rzeźby architektonicznej z terenu Polski z XII-XIII
wieku oraz oryginalne detale architektoniczne z tej
epoki.
Zestawienie w jednym miejscu wiernych,
wykonanych w naturalnej skali kopii zabytków
znajdujących się na stałe w budowlach sakralnych
rozmieszczonych w różnych rejonach kraju to rzadka
okazja zobaczenia i porównania najcenniejszych
zabytków polskiej rzeźby romańskiej.
|
Rzeźba
romańska
w Polsce
Komentarz do wystawy:
Zasadniczy rozwój rzeźby
romańskiej w Polsce datujemy od początku XII wieku.
Zrazu miała ona charakter architektoniczny, to
znaczy była elementem wystroju budowli, służąc
jej ozdobie. Rzeźbione motywy spotykamy więc na
obramieniach portali, okien, tympanonach, głowicach
i trzonach kolumn oraz fryzach.
Naszą ekspozycję otwiera kopia
unikatowego w skali europejskiej słupa drogowego z
Konina z 1151 roku, pokrytego łacińską inskrypcją,
znajdującego się obecnie przy kościele farnym św.
Bartłomieja w Koninie. Szczególną uwagę zwraca z
racji swoich rozmiarów wierna replika jednej z
dwóch kolumn z kościoła klasztornego Norbertanek w
Strzelnie z końca XII w., pokrytych w całości
dekoracją figuralną. Złożony program
ikonograficzny świadczy o wysokim poziomie
intelektualnym zarówno fundatora, jak też
zamieszkujących klasztor mniszek. Prezentowana
kolumna północna posiada rzeźbioną dekorację w
formie personifikacji przywar umieszczonych w
rzędach arkad („kolumna przywar”),
nawiązującą do jednego ze znanych wówczas
traktatów teologicznych.
Na wystawie można podziwiać
kolekcję kopii tympanonów z dekoracjami figuralnymi,
m.in. z kolegiaty w Tumie pod Łęczycą, z
kościoła pocysterskiego w Trzebnicy oraz z
kościoła parafialnego w Koninie. Najbardziej
monumentalny tympanon posiada przedstawienie
tronującego Chrystusa na tęczy (Maiestas Domini),
datowany jest na początek XIII w. i znajduje się na
stałe w kościele pw. św. Trójcy w Strzelnie.
Warte uwagi są również repliki trzech z czterech
zachowanych w Polsce tzw. tympanonów fundacyjnych,
stanowiących charakterystyczny element polskiej
sztuki romańskiej. Umieszczone na nich sceny
figuralne przedstawiają akt ofiarowania danej
świątyni Chrystusowi lub Matce Najświętszej przez
postaci fundatorów.
 Atrakcją
dla zwiedzających jest zestawienie obok siebie
wiernych replik monumentalnych drzwi brązowych,
stanowiących w przeszłości element wystroju dwóch
polskich katedr: w Płocku i w Gnieźnie. Drzwi
Płockie, największy pod względem rozmiarów
zabytek tego typu w Europie, pokryte dekoracją
figuralną ujętą w kwaterach, łączącą w
układzie typologicznym sceny ze Starego i Nowego
Testamentu ufundowane zostały w latach 1152-1154
przez biskupa płockiego Aleksandra z Malonne oraz
biskupa magdeburskiego Wichmana; jeszcze w
średniowieczu znalazły się jednak w soborze Św.
Zofii w Nowogrodzie.
 Słynne
Drzwi Gnieźnieńskie, datowane na lata 1170-1180, do
dziś zdobią portal gnieźnieńskiej archikatedry.
Ich wyjątkowość w skali europejskiej wynika przede
wszystkim z ikonografii, tzn. z faktu, że scenariusz
scen figuralnych zawartych w kwaterach nie opiera
się na Piśmie Świętym lecz przedstawia życie i
męczeństwo jednego, konkretnego świętego –
Wojciecha, patrona arcybiskupstwa gnieźnieńskiego i
Polski. Krawędzie obu spiżowych skrzydeł ozdabia
bogaty ornament roślinny – bordiura.
Na wystawie zgromadzono również oryginalne detale i
elementy wystroju architektonicznego budowli
sakralnych z okresu późnoromańskiego. Można
zobaczyć m.in. zabytki związane z działalnością
budowlaną zakonu cystersów (głowica filara z
opactwa w Jędrzejowie, zworniki z opactwa w
Sulejowie, ceramiczne płytki posadzkowe z opactwa w
Wąchocku i Lubiąża) oraz dominikanów (ceramiczne
płyty fryzowe z klasztorów w Poznaniu, Sieradzu
oraz Sandomierzu).
|
