|
DLACZEGO WARTO ZOBACZYC WYSTAWĘ ?
|
Wystawa
„Ars scribendi. O sztuce pisania w średniowiecznej
Polsce”
ma zadanie zaprezentować dzieje sztuki pisania od
czasów
kiedy pisanie i czytanie było umiejętnością o charakterze elitarnym, do
czasów kiedy czarna sztuka przyczyniła się do
upowszechnienia
kultury pisma na ziemiach polskich.
|

|
Ewangeliarz
kruszwicki, po 1180r.,
fot. J. Andrzejewski, Archiwum
Archidiecezjalne w Gnieźnie
|
|
Będzie to pierwsza
tak duża wystawa, na której zostanie pokazanych tak wiele
średniowiecznych dokumentów ze zbiorów polskich
archiwów. Od zakończenia II wojny światowej nie prezentowano
jeszcze tylu cennych zabytków pisma w ramach jednej wystawy.
|
 |
Mszał
fundacji Władysława Hermana z
okazji konsekracji katedry gnieźnieńskiej,
fot. J. Andrzejewski, Archiwum Archidiecezjalne w
Gnieźnie
|
|
Zespół przygotowywanych
zabytków
– dyplomów, listów,
rękopisów iluminowanych,
inkunabułów i starodruków, pochodzi ze
wspaniałych
zbiorów Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, Archiwum
Państwowego w Poznaniu i Biblioteki Kórnickiej PAN w
Kórniku.
Wobec faktu, iż niezmiernie rzadko udostępnia się publiczności zabytki
tak wysokiej klasy historycznej i artystycznej, gorąco zapraszamy do
odwiedzenia Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie.
Mamy
nadzieję, iż wizyta Państwa stanie się niezapomnianym spotkaniem z
naszą historią.
|
|
|
 |
|
ARS
SCRIBENDI. O SZTUCE
PISANIA W ŚREDNIOWIECZNEJ POLSCE
|
01.04.2008
- 31.07.2008
(uroczyste
otwarcie 01.04.2008)
Muzeum
Początków
Państwa Polskiego w Gnieźnie w ciągu ostatnich dwudziestu lat
wielokrotnie prezentowano zabytki polskiego i europejskiego
piśmiennictwa. Na rok 2008 przygotowaliśmy wystawę Ars scribendi. O
sztuce pisania w średniowiecznej Polsce. Wystawa ta od samego początku
powstawała z myślą o zadedykowaniu jej pamięci Pani prof. Brygidy
Kürbis uczonej o międzynarodowej sławie, wybitnej
mediewistce, która całym swoim naukowym życiem była związana
z
Instytutem Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
|
 |
|
Mszał Mikołaja Słupka, 1418r.,
fot. J. Andrzejewski, Archiwum
Archidiecezjalne w Gnieźnie
|
Ekspozycja
Ars
scribendi. O sztuce pisania w średniowiecznej Polsce jest
prawdopodobnie pierwszą tak dużą prezentacją średniowiecznych
dokumentów ze zbiorów polskich
archiwów.
Zespół ponad stu dwudziestu dzieł sztuki pisarskiej i
miniatorskiej, które zgromadzono w jej ramach -
dyplomów, listów,
rękopisów
iluminowanych, inkunabułów i
starodruków pochodzi
ze zbiorów Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie, Archiwum
Państwowego w Poznaniu i Biblioteki Kórnickiej PAN w
Kórniku. Pozwoli to na naszkicowanie historii posługiwania
się
pismem na ziemiach polskich. Pierwszej części ekspozycji nadano układ
chronologiczny, pozostałym, z racji obfitości materiału - rzeczowy.
Wystawę otwiera sekwencja obejmująca okres od X do końca XII wieku,
który charakteryzuje się niewielką ilością zachowanych
zabytków. Znalazły się tu najstarsze w zbiorach polskich
dokumenty, takie jak słynna Bulla Gnieźnieńska z 1136 roku,
która zawiera wiele polskich nazw miejscowości i imion, czy
dokument kardynała Humbalda wystawiony przez niego w Gnieźnie w 1146
roku. Niezmiernie interesujący jest równie inny dyplom,
zachowany w dwóch egzemplarzach z 1153 roku i w jednym w
późniejszym odpisie, w którym obywatel polski
Zbylut
powołuje do życia klasztor cysterski w Łeknie. Prezentujemy w tej
części również importowane rękopisy iluminowane od
czasów
karolińskich poczynając (mszał gnieźnieński z około 800 roku), na
dziełach najlepszych XI-wiecznych skryptoriów bawarskich
(Codex
Aureus Gnesnensis, Missale Plenarium) i XII-wiecznych saskich
kończąc (Ewangeliarz Kruszwicki).
|

|
|
Biblia Latina (Biblia, zwana
Biblią Jarosława Bogorii Skotnickiego, t.1),
fot.
J. Andrzejewski, Archiwum
Archidiecezjalne w Gnieźnie
|
Znacznie obfitsze zasoby
archiwaliów i stosunkowo duża kolekcja rękopisów
z okresu
od XIII do początku XVI wieku pozwalają nam na bardziej
szczegółowy sposób prezentacji kultury pisma z
uwzględnieniem podziału na środowiska, w których dokumenty i
książki powstawały. Pierwszy segment drugiej części wystawy poświęcony
został władzy świeckiej - osobie monarchy (zespół
dokumentów wydanych przez książąt wielkopolskich, Kazimierza
Wielkiego i pierwszych Jagiellonów na tronie krakow-skim)
oraz
królewskiemu sądownictwu (dokumenty, księgi ziemskie i
grodzkie
z Gniezna i Poznania). Następnie na wystawie znalazły się dyplomy i
rękopisy (równie bogato zdobione), powstałe z inicjatywy i w
kręgu duchowieństwa, np. dokumenty wydawane przez arcybiskupa
gnieźnieńskiego Jarosława Bogorię Skotnickiego, biskupów
poznańskich, a także opatów wielkopolskich
klasztorów -
benedyktyńskiego w Lubiniu, cysterskich w Lądzie i Przemęcie. |
 |
Bulla
gnieźnieńska, 1136r.,
fot.
J. Andrzejewski, Archiwum
Archidiecezjalne w Gnieźnie
|
Wspomniane już iluminowane
rękopisy były wykonywane na zamówienie duchownych w
miejscowych,
polskich warsztatach, np. mszał Mikołaja Słupka czy graduał
gnieźnieńskich klarysek, bądź też, jak w przypadku prezentowanych
kodeksów prawniczych, przywożone przez nich ze
studiów w
dalekiej Italii. Dopełnieniem obrazu kultury pisma tych
czasów
jest część wystawy poświęcona miastu, w ramach której
prezentujemy księgi prawa magdeburskiego (poznańska i gnieźnieńska),
najstarsze zachowane w Wielkopolsce księgi wójtowskie i
ławnicze, księgi rachunkowe i liczne dokumenty wystawiane przez władze
wielkopolskich miast oraz osoby prywatne. |
 |
|
Graduał,
Wielkopolska 1418r.,
fot.
J. Andrzejewski, Archiwum
Archidiecezjalne w Gnieźnie
|
|
Wystawę zamyka
niewielki zespół inkunabułów i
starodruków
importowanych i powstających w Królestwie Polskim,
których pojawienie się było zwiastunem nadchodzącej wielkiej
przemiany w kulturze, prowadzącej do upowszechnienia się umiejętności
pisania i czytania na niespotykaną dotąd skalę. Ars scribendi wkroczyła
wówczas w nową, nowożytną epokę. Gnieźnieńskiej ekspozycji
towarzyszy publikacja, w której znalazły się eseje
poświęcone
postaci Pani prof. Brygidy Kürbis (prof. dr hab.
Józef
Dobosz), warsztatowi średniowiecznego pisarza (dr Rafał Witkowski),
średniowiecznemu dokumentowi na ziemiach polskich (prof. dr hab.
Józef Dobosz), książce rękopiśmiennej (dr Rafał Witkowski)
oraz
tekst, w którym dr Edward Skibiński na konkretnych
przykładach
średniowiecznych źródeł pisanych pokazuje możliwości ich
interpretacji. Istotną częścią książki jest bogato ilustrowany katalog,
do którego noty przygotowali mgr Zofia Wojciechowska i
piszący
te słowa, a fotografie wykonał Jerzy Andrzejewski.
Wobec faktu,
iż niezmiernie rzadko udostępnia się publiczności zabytki
tak wysokiej klasy historycznej i artystycznej, gorąco zapraszamy do
odwiedzenia Muzeum Początków państwa polskiego. Mamy
nadzieję,
iż wizyta Państwa stanie się niezapomnianym spotkaniem z naszą historią.
|
opr.dr
Leszek Wetesko, kurator wystawy |
|
Esej pochodzi z katalogu wystawy "ARS SCRIBENDI"
"Warsztat pisarza w średniowiecznej Polsce"
(autor: Rafał Witkowski) plik
do pobrania (PDF)
|
|

|
Patroni medialni |
 |
| Ze
względu na prace konserwatorskie z wystawy usunięto tzw. Złoty
Kodeks Gnieźnieński |

|